Monday, March 11, 2019

Naprawa Audio Note P1SE - Awaria lampy EL84

Lampy czasem ulegają awarii i źle, jeżeli jest to lampa mocy. Tam występują większe prądy, wyższe napięcia i stąd konsekwencje awarii potrafią być poważne.

Audio Note P1SE był już u mnie na naprawach i modyfikacjach:

http://diytriode.blogspot.com/2017/01/27012017-renowacja-audio-note-p1se-start.html?_sm_au_=isVH8F0Z237v8PFj


W katodzie EL84 są dwa równogłe rezystory 1W 1k i 150ohm co daje ok 130ohm.
W B+/Anodzie mamy mostek prostowniczy, filtrowanie C-R-C i do EL84 prąd płynie przez rezystor 47ohm.

Co się dzieje kiedy nastepuje zwarcie w EL84 co właśnie się zdarzyło? Zaczyna w niekontrolowany sposób płynąć przez lampę prąd. 
Rezystory katodowe 130ohm, osobne dla każdej EL84, próbują ograniczyć prąd generując napięcie ujemne na siatce lampy teoretycznie blokujące prąd lampy, ale przy zwarciu w lampie to nie działa. 

Ten sam prąd płynie przez rezystor 47ohm na wysokim napęciu B+


Taki jest efekt zwarcia w jednej EL84 (polskiej, TELAM). 
Katodowe i anodowe rezystory są spalone!

Na szczęscie miałem w magazynie tantalowe rezystory Audio Note 1W 270R i 330R, co równolegle daje 150ohm, czyli łącząc równolegle 1K, 270R i 330R mamy katodowe 130ohm. Istniejące rezystory też były tantalowe od Audio Note.


Rezystory różnią się niestety kolorem, co widać na płytce sygnałowej, ale przynajmniej są za darmo :-)

Co zrobić, żeby to się nie powtórzylo? Dlaczego bezpieczniki są tylko po stronie części uwojenia pierwotnego transformatora zasilającego? Przy takich awariach standardowy bezpiecznik nie reaguje.

Zeknąłem do internetu i znalazłem różne przydatne zalecenia:


Włożyłem więc bezpiecznik na kablu 500mA w tor B+ przed mostkiem. 
Mniejszy bezpiecznik 350mA nie dawał rady przy starcie mimo, że był zwłoczny.

W układzie statycznie płynie prąd około 240mA w B+, ale przy starcie mamy gwałtowne ładowanie kondensatorów, więc zapas 100mA na bezpieczniku nie wystarczał. 
Bezpiecznik na 500mA działa już wlaściwie.

Dlaczego producent nie przewidział takiej awarii i nie dał bezpieczników po stronie uzwojenia wtórnego transformatora sieciowego?

Thursday, March 7, 2019

30.04.2019 "Tube rolling" ECC82/12AU7/ECC186 w Audio Note OTO Phono SE Signature


Nie często kolekcjonuję lampy tego samego rodzaju i bawię się w porównania ich brzmienia, jednak tym razem postanowiłem zrobić test brzmienia wielu różnych lamp ECC82/12AU7 w części przedwzmacniacza urządzenia Audio Note OTO PHONO SE Signature.

Audio Note OTO SE to wzmacniacz zintegrowany typu ALL-IN-ONE na lampach mocy EL84 w konfiguracji PSE, po dwie EL84 na kanał stereo, sterowanych podwójnymi triodami ECC83/12AX7 w układzie SRPP i części przedwzmacniacza na lampie ECC82 z rezystorem 220ohm w katodzie, anodą obciążona rezystorem 20k i punkcie pracy 123V (anoda-katoda), -1.85V na siatce, czyli prądzie płynącym przez ECC82 około 8.5mA.

W katodzie ECC82 brakuje kondensatora stosowanego często w układzie autobias, co zmniejsza wzmocnienie lampy ECC82 i wprowadza małe lokalne sprzężenie zwrotne, ale jest to rozwiązanie dobre dla brzmienia.

Jedna podwójna trioda ECC82 obsługuje obydwa kanały stereo.



Cała konstrukcja wyposażona jest w rezystory tantalowe Audio Note, mylarowo-olejowe kondensatory sygnałowe z folią miedzianą Audio Note oraz dobre kondensatory elektrolityczne, głównie Audio Note KAISEI, jak przystało na wersję "SIGNATURE+".

"OTO" ma bardzo bogate brzmienie, słodkie, pełne, dźwięczne.
Partnerem dla niego są głośniki Audio Note E z zewnętrznymi zwrotnicami zbudowanymi na kondensatorach papierowo-olejowych. 

Źródłem muzyki jest odtwarzacz strumieniowy LINN SNEAKY DS, który za pośrednictwem cyfrowego łącza elektrycznego SPDIF, wysyła sygnał cyfrowy do konwertera cyfrowo-analogowego Audio Note DAC 2.1x, którego mocno zmodyfikowałem i wyposażyłem z lampę prostowniczą i ogromny dławik anodowy Lundahla o indukcyjności 100H. Na wyjściu Audio Note DAC pracują lampy ECC88 i srebrno-miedziane kondensatory papierowo-olejowe Duelund.

Przedwmacniacz Audio Note M1 (współczesna wersja) ma niemal identyczną konstrukcję do przedwzmacniacza w OTO, ale ma w katodzie ECC82 kondensatory elektrolityczne, co zwiększa wzmocnienie lampy ECC82 i wpływa także na brzmienie (zmiana na lepszy kondensator elektrolityczny w katodzie  jest pierwszym upgrade'm jaki się zazwyczaj robi)

W AN "OTO" wzmocnienia jest aż nadto do wysterowania bezpośrednio wzmacniacza mocy, więc nawet na wyjściu przedwzmacniacza zastosowano dzielnik napięciowy obniżający napięcie sygnału.

Każda z ECC82 użytych w porównaniu jest nowa lub prawie nowa, ma dobre parametry zbliżone do danych katalogowych i jest odpowiednio wygrzana minimum kilkadziesiąt godzin w OTO (ang. break-in/burn-in). Proces wygrzewania lamp trwal wiele tygodni tuż przed samymi odsłuchami tak, aby były one niedawno używane. Postanowiłem podejść do odsłuchów bardzo profesjonalnie :-)

Zadziwiające, jak bardzo się lampy od siebie różnią budową. Szczególnie widać to po różnicach w wielkości anody. Powszechnie uważa się, że większe anody brzmią lepiej, pełniej. Zobaczymy.

RFT ECC82 ma najmniejsze anody i co ciekawe, ta lampa zdominowała całą Europę Centralną i Wschodnią. Możemy znaleźć RFT ECC82 ukryte pod logo Tesla, Telam, Tungsram, Haltron, nawet Telefunken. Budowa mikro-anody RFT jest tak charakterystyczna, że trudno o pomyłkę.

Uczestnicy porównania:

Niemiecki Telefunken ECC82 z gładkimi anodami opisany jako ARTISAN (tak, ma znak <> od spodu):


Amerykańska RCA 12AU7 "Clear TOP":


Współczesna chińska produkcja, mówi się, że znacznie lepsza niż wcześniejsze lampy z Chin, która przyszła wraz ze wzmacniaczem Audio Note OTO.
Obecnie (03/2019) wszędzie jest do kupienia nowsza (?) wersja tej lampy PSVANE ECC82 TREASURE MARK II. Wizualnie różni się tylko złoconymi nóżkami/pinami i złotym napisem (i pięknym pudełkiem w których dostarczana jest para tych lamp).
Cena na poziomie lamp "NOS":  PSVANE ECC82:


Brytyjski BRIMAR 12AU7:




Czechosłowacka SUPER TESLA ECC802S - kopia najdroższego Telefunkena ECC802S:


Unikalny odpowiednik ECC82 używany w komputerach, holenderski Philips/Amperex ECC186:



RFT ECC82 z dawnej Niemieckiej Republiki Demokratycznej (DDR):


Postanowiłem dobrać do porówniania ecc82  bardzo różnorodną muzykę, od ostrego rocka do muzyki klasycznej.
Chodzi o bogactwo brzmienia, ale także o dynamikę, bas, czystość i różnorodność wysokich tonów, oddanie barwy i relaks, bez utraty tempa.
Mniej interesuje mnie sterofonia. To z wiekiem przechodzi i jest głównie domeną początkujących melomanów/ audiofilii...bez urazy....:-)

Nie chodzi tutaj o wskazanie czy dana ecc82 jest dobra czy zła, ale jakie zmiany wprowadza do brzmienia. To chyba oczywiste, że szukamy takiej lampy, która da nam to czego nam brakuje, a w zbyt ciepło brzmiącym systemie będzie to lampa dynamicza i grająca ostro, w zbyt ostro brzmiącym systemie, szukamy lampy ciepłej i eufonicznej.

Zacznijmy opis od Tesli ECC802S.

Jest coś takiego jak "wygrzewanie", czyli po angielsku "break-in/ burn-in". Czy to rezystor (tak, też on!) czy kondensator, czy lampa elektronowa - wszystko musi się "ułożyć" kiedy jest nowe. Ten proces zwykle trwa kilkadziesiąt godzin (moje doświadczenie wskazuje zwykle na 80% zmian w ciągu pierwszych 30 godzin pracy). 
W lampie starej NOS, nieużywanej od 50 lat, katoda musi znowy zacząć emitowac elektrony. Musi się aktywować proces emisyjny. Kiedy jednak wkładam do wzmacniacza "zwykłe" ecc82, praktycznie zmiany w brzmieniu są niezauważalne w funkcji czasu. Po kilku godzinach wszystko gra jak należy, ale już na samym początku brzmienie jest ustabilizowane w 70%. 

W przypadku Tesli jest inaczej. Pierwsze godziny grania są dramatycznie złe. Brzmienie jest zamknięte, twarde, bez wysokich tonów bez basu, bez "powietrza". Głuche i tępe.

Najlepiej wygrzewać lampy  elektronowe w krótkich, kilkugodzinnych cyklach nagrzewanie-chłodzenie, a nie przez permanentne włączenie. Wtedy ułożenie się lampy zajmuje mniej czasu. Takie przynajmniej zalecenia słyszałem od JACa z jacmusic.com, kiedy pytałem go EML20B i proces jej wygrzewania (grała nie najlepiej na początku). Może dla lamp pośrednio żarzonych jest inaczej?

W tym przypadku, po 5 włączeniach/wyłączeniach i 11 godzinach grania w sumie, nadal nie byłem zadowolny z brzmienia. Co prawda pojawiły się wysokie tony, ale brzmienie nadal było bardzo techniczne, jakby wyjęte z urządzenia pomiarowego. Musiałem wymieniać w DAC lampy ecc88 na cieplej brzmiące Mullardy, żeby była jakakolwiek przyjemność ze słuchania muzyki. W procesie wygrzewania podmieniałem Teslę na inne znane mi ECC82, żeby obserwować zachodzące w brzmieniu zmiany.

Jakość góry pasma była też nienajlepsza. Wysokie tony były ostre i nieco metaliczne. Głosy twarde. Musiałem usunąć ecc83 Tungsram z sekcji drivera EL84 i wrócić do RCA 5751, które mają nieco mniej wysokich tonów. 
Tesla jest niezwykle prezyzyjnie wykonana i sprawia wrażenie idealnie wytłumionej. Wygląda jak milion dolarów i zrobiona została do najlepszych oscyloskopów za $5k. Tutaj nie ma miejsca na najmniejsze nawet mikrofonowanie.

Na tym etapie, po 11 godzinach grania, można brzmienie TESLA opisać jako techniczne, precyzyjne, dokładne do bólu. Brakuje jej emocji i głębi. Pracuje jak chirurgicznie ostry skalpel. Nie ma czarujących głosów, plastycznej sceny stereofonicznej. Muzycy są trochę jak manekiny na scenie.
Na pewno da nowe życie urządzeniom grających zbyt ciepło, grubo czy ospale. Gra trochę tranzystorowo.

Gram dalej...mam wrażenie, że Tesla potrzebuje minimum 50 godzin grania a nie 11, żeby pokazała co potrafi. Czytałem wiele bardzo pozytywnych recenzji, więc jest jeszcze czas na definitywne oceny.

http://www.tubemaze.info/tesla-ecc802s/

Na pewno nie można jeszcze o niej powiedzieć, że jest "zrelaksowana i płynna" jak napisano....ale tutaj też pojawia się wątek długiego wygrzewania:

"...This tube requires very long burn in time..."...coś o tym wiem...:-)

*****************************

W końcu przyszedł czas, kiedy Tesla zaczęła śpiewać i można było przystąpić do odsłuchów.

Zrezygnowałem z osobnych rozdziałów poświęconych osobno każdej lampie, na rzecz jednej tabeli podsumowującej wrażenia muzyczne w wielu jego aspektach.

Tabela jest po angielsku, ale polscy czytelnicy mam nadzieję, że mi wybaczą.

Wzmacniacz rozgrzewałem grając dwie godziny.
Odsłuch składał sie z dwóch rund, w każdej inna kolejność lamp i inna muzyka, po 3 utwory w różnym stylu. Głośność nieco powyżej poziomu codziennego wieczornego słuchania.

Najnowsza tabela porównująca brzmienie lamp znajduje się na dole tej strony

Co z tego wynika?

Każda lampa z odsłuchiwanych pozwala na cieszenie się muzyką.

Gdybym miał wskazać jedną "do wszystkiego" to RCA "clear top". Nie ma słabych stron.

Dla melomanów słuchajacych muzyki klasycznej, akustycznej, głosów itp. najlepszym wyborem jest Philips/Amperex ECC186. Niezwykłe bogactwo środka pasma oraz trójwymiarowa przestrzeń muzyczna wciągają słuchacza w spektakl muzyczny.

Do ostrej muzyki, dynamicznej, rockowej - TESLA ECC802S. Po niekończących się godzinach wygrzewania "burn-in", w końcu się nieco zrelaksowała i otworzyła.

Telefunken, Brimar i PSVANE są dość podobne brzmieniowo i dają przyjemność słuchania. Nie są wybitne ale wystarczająco dobre. Najcieplej brzmi BRIMAR, PSVANE jest bardzo wyrównana, TFK więcej nacisku gładzie na górę pasma akustycznego, choć basu nie brakuje, ale dynamika w tym zakresie mogłaby być lepsza.

Wiele recenzji PSVANE MARK II opisują ja jako dorównującą brzmieniowo najlepszym lampom "NOS". Może wersja MARK II wnosi coś nowego do brzmienia. Ta wersja brzmi po prostu dobrze i wg. mnie lepiej niż RFT, ale nadal brakuje jej trochę do najlepszych lamp tego porównania.



RFT zamyka stawkę. Nie jest złą lampa. Jest przeciętna. Trochę bezbarwna brzmieniowo.

UPDATE 11.04.2019

Czas na rozszerzenie mojego testu odsłuchowego o nowe lampy.

3 utwory w kółko powtarzane i ciągła wymiana lamp we wszystkie strony w tym także lampy z poprzedniego porównania.

https://tidal.com/browse/track/56758290
https://tidal.com/browse/track/64801147
https://tidal.com/browse/track/28898392

Uczestnicy porównania:

Telefunken ecc802S.

Święty Gral lamp rodziny ECC82.


Lampa E80CC.

To jest prawie idealny odpowiednik ecc82/12AU7 z tą różnicą, że pobiera 2x więcej prądu grzania, czyli dla 6.3V wymaga 600mA i odpowiednio 300mA dla 12.6V.
Sprawdź, czy twoje urządzenie da radę zasilić tę lampę. Czy jest stabilizacja napięciowa, czy napięcie grzania nie obniży się przy większym poborze prądu? Czy mostek prostowniczy lub diody prostownicze mogą wyprostować taki prąd? Jeżeli jest to tylko jedna lampa to raczej nie ma problemu, ale jeżeli jest wiele lamp zasilanych razem z jednego źródła, to może być problem.
E80CC ma nieco większe wzmocnienie, jednak prawie niezauważalne w układzie mojego przedwzmacniacza. Elektrycznie, w moim przedwzmacniaczu oznacza to, że na siatce mam około -1.6V dla E80CC i około 145V na anodzie a dla ECC82 jest to odpowiednio około -1.85V i 120V.
E80CC jest bardzo wysoka, wielkości mniej więcej EL84, więc może się nie zmieścić do niektórych urządzeń.
Produkowana była do zastosowań komputerowych i tylko w dwóch fabrykach, jednej w Holandii i jednej na Węgrzech na licencji. Wersja węgierska posiada okrągłe otwory po obydwu stronach anody. Jest kilkaście różnych marek tych lamp, ale tylko dwie realne wersje. Wersja węgierska, Tungsram, ma srebne piny a holenderska złote.

E80CC ma około DWUKROTNIE niższy poziom zniekształceń harmonicznych niż ECC82!
http://kolbrek.hoyttalerdesign.no/index.php/tubes/distortion-in-small-signal-tubes

Nie zawsze oznacza to lepsze brzmienie, bo tranzystory mają zniekształcenia często o rząd wielkości mniejsze:-)

Węgierski Tungsram:


Holenderska wersja pod francuską marką RTC:


W moim Audio Note Oto wygląda to tak:


Jak one brzmią?

Najnowsza tabela porównująca brzmienie lamp znajduje się na dole tej strony

Zaskakujące, jak bardzo różnią sie od siebie brzmieniowo E80CC.
Węgierski Tungsram jest lampą o brzmieniu SUPER HI-FI. Bardzo dynamiczna, choć ma odrobinę agresywności w tonie i środek pasma nie jest tak bogaty jak wersja holenderska. Jeżeli masz gorsze nagrania, skompresowane, współczesne, to przestaje być przyjemnie, więc nie jest to lampa w pełni uniwersalna.

RTC, TFK, Philips i dziesiątki innych lamp E80CC ze złotymi nóżkami/pinami, to ta sama fabryka Philipsa z Holandii. Brzmienie typowo holenderskie, czyli bardzo bogaty środek pasma, piękne głosy, ale nieco pogrubiony i spowolniony. Góra pasma odrobinę schowana.

Kiedy zestawimy obok siebie ECC186 i holenderską E80CC widać podobieństwa brzmienia, choć nadal ECC186 ma pełniejsze i bogatsze brzmienie, ale kosztem braków w dynamice i pewnym ograniczeniem skali brzmienia. E80CC prezentują dźwięk o większej skali, także pomieszczenie, w którym graja muzycy jest większe. Muzycy na ecc82 są ściśnięci w mniejszym pokoju.

Słynny drogi Telefunken ECC802S nie powoduje u mnie efektu WOW, choć na przykład w Audio Note M1 zmiany brzmienia były bardziej spektakularne. Tam nie ma tantalowych rezystorów, lecz "zwykłe" Beyschlag. W pierwszej minucie uslyszałem 50Hz tło z gramofonu w czasie grania muzyki, które było nieobecne na holendeskich ecc82. Bardzo monitorowe brzmienie. Właściciel systemu korzystającego z tego przedwzmacniacza bardzo entuzjastycznie wyrażał się o tej lampie.
To jest brzmienie do którego się dorasta. Ono niczym mnie nie zaskakuje, ono jest po prostu idealnie wyrównane i niezwykle gładkie i płynne. Wszystko jest na swoim miejscu. Nic nie jest za grube lub za cienkie. Nie ma śladu agresji. Dynamika jest dobra. Bas jest świetny, głęboki. Góra pasma jest obecna, ale nie drażni jak czasem Tungsram E80CC. To jest dobre, szlachetne brzmienie, które może  nie zaskoczy niczym przy pierwszym kontakcie, ale po dłuższym słuchaniu nie pozostawia niedostatku. Co ciekawe brzmi zupełnie inaczej niż TESLA ECC802S, które jest "techniczna", nieco twarda, jasna i dynamiczna. Przy TESLI, TELEFUNKEN jest jak stare, dobre, dojrzałe wino. Tesla ECC802S jest nastolatkiem, silnym o mocnym charakterze ale jeszcze nieukształtowanym.

30.04.2019

Kolejna lampa dodana do zestawienia:
VALVO/SIEMENS E82CC, triple mica, silver plates.


To bardzo rzadka lampa, szczególnie w wersji triple mica, bo jest kilka wersji double mica ze srebrnymi anodami. W rzeczywistości to niklowe anody nie srebrne, ale wyglądają na srebrne, stąd taka nazwa.

Brzmieniowo najbliżej jej chyba do RCA "clear top". Brzmienie jest jasne, gładkie, szlachetne, choć nie tak pełne w środku pasma jak lampy holenderskie. Ogromna ilość detalu, przezroczystość, dynamika. Bas jest żywy ale nie tak pełny i głęboki jak inne lampy. Bardzo dobrze brzmi w nieco spowolnionym wzmacniaczu AN OTO SE.

Najnowsza tabela porównująca brzmienie różnych ECC82 poniżej:



Thursday, February 7, 2019

Przygoda z lampą elektronową 10Y, VT25. Jak ją mierzyć?

Lampa elektronowa 10Y/VT-25 niedawno nie była szerzej znana. Pochodzi z lat dwudziestych 20-go wieku. Najwięcej egzemplarzy obecnie wykorzystywanych w audio pochodzi czasów II wojny światowej (!)
Kilka lat temu została zaprezentowana szerszej publiczności dzięki Audio Note.
Ja dotarłem do 10Y ponad 10 lat temu.
Opisywałem to wcześniej na tym blogu.
Wykorzystuję ją w moich monoblokach lampowych w układzie:
trioda DHT: EML20B (lub AVVT AV20) -->trioda DHT: VT-25-->trioda DHT: GM70.

Jest więc lampą sterującą/ driverem, ale także często wykorzystywana jest jako lampa mocy we wzmacniaczach napędzających głośniki tubowe.

Zasadniczo są dwa podstawowe warianty tej lampy:
-Krótkie anody, katoda z torowanego wolframu (thoriated tungsten), grzanie 7.5V


-Długie anody, katoda pokryta tlenkiem baru, grzanie 6.3-7V


Jest wiele odmian tych lamp. Trzeba uważać, którą kupujesz.
Torowany wolfram (thoriated tungsten) świeci jasnym białym światłem.
Katody pokryte tlenkiem baru świecą standardowym dla większości lamp niezbyt jasnym, pomarańczowym światłem.
Zwykle bardziej lubiane są lampy z katodą wolframową, za przezroczystość brzmienia i bardzo dźwięczną górę pasma.
Wersja z długimi anodami, jest zwykle oznaczana VT-25A lub dla zmylenia po prostu VT-25 przez Western Electric.

Ja używam wersji z krótka anodą i mam w tej chwili ok. 4 lamp tego typu.
Postanowiłem dokupić 4 lampy w USA. Trwało to długo i musiałem zapłacić podatek VAT 23%, więc było to bolesne.

Z kart katalogowych wybrałem do swojego wzmacniacza punkt pracy 425V na anodzie, -40V na siatce i wynikiem tego powinno być 18mA prądu. W moim wzmacniaczu jest nieco inaczej, bo mam  na anodzie 398V. W katodzie lampy mam uklad autobias na rezystorze 1640ohm. Na nim a także  na siatce lampy, jest 33.6V, czyli napięcie pomiędzy anoda i katodą lampy wynosi 364V. Prąd płynący przez lampę VT-25 wynosi ok. 20mA.

Do pomiarów wykorzystaję  katalogowy punkt pracy 425V, -40V, 18mA i do niego mam kartę pomiarową do miernika KALIBR L3-3 przygotowaną przez JACa z jacmusic.com

Przyszły cztery piękne lampy elektronowe General Electric VT-25 z lat czterdziestych 20-go wieku.
http://www.nosvacuumtubes.net/product/ge-vt-25-10/

Najpierw je pogrzałem 30 minut we wzmacniaczu bez napięcia na anodzie. Potem włożyłem je do miernika i stopniowo podnosiłem napięcie anodowe do 425V przy ustawionym napięciu na siatce -40V. Zmierzyłem prąd i....poczułem się nie najlepiej.  Zamiast oczekiwanych 18mA miałem w wszystkich lampach ok 8.4mA-8.8mA. BARDZO SŁABO! To niecałe 50% prądu nominalnego!


Regulując zgodnie z zasadami napięciem na siatce lampy, zwiększyłem prąd lampy do katalogowych 18mA i zmierzyłem transkonduktancję lampy. Okazało się, że jest wysoka i wynosi nieco powyżej katalogowej 1.6mA/V. Coś było nie tak, tym bardziej, że na pudełku było napisane, że prąd jest ok 14mA:

Zacząłem ustawiać nominalny prąd 18mA i grzać lampę, bo sądziłem, że może ona wymagać aktywacji ("obudzenia") po tylu latach nieużywania.

Zacząłem także korespondencję ze sklepem w USA, gdzie kupiłem VT-25.

Dowiedziałem się, że po testach na miernikach testowali je we wzmacniaczach Audio Note i najlepiej grają lampy o niższym prądzie, ale aż tak niskim?????

Napisałem wtedy do JACa, który od pewnego czasu mocno przyglądał się VT-25 i jej różnym wariantom. Powoli eliminowaliśmy ewentualne przyczyny rozczarowania pomiarami.

Zacząłem jeszcze raz studiować karty katalogowe różnych odmian 10Y i....coś odkryłem.


Oto zaznaczony na czerwono punkt pracy lampy 425V, -40V i 18mA.
Kiedy jednak sprawdzimy ten punkt na krzywych charakterystycznych lampy, nic nie pasuje! Dla 425V na anodzie i -40V na siatce powinno być 10mA prądu a nie 18mA!

Jest jednak poniżej proponowanych punktów pracy mały tekst zaznaczony na niebiesko, którego nie znajdziemy na innych kartach. Mówi on, że przy grzaniu lampy prądem stałym (DC), należy od napięcia siatki odjąć 5V!

Kiedy więc przyjmiemy 425V, -35V idealnie na krzywych otrzymamy 18mA! To samo dotyczy pozostałych dwóch punktów pracy podanych na górze karty. Wszystko się zgadza!

Miernik KALIBR L3-3 grzeje lampy prądem stałym (DC)!

Włożyłem wszystkie lampy do miernika L3-3 w tych nowych ustawieniach i...EUREKA....wszystko pasuje!
Nawet zamówione właśnie 4 lampy GE VT-24 mają już nie mają 8.4mA prądu ale ok. 15mA, więc bardzo blisko katalogowych 18mA.

Trzeba więc było skorygować kartę do L3-3 dla 10Y/VT-25:


Więcej na temat tej lampy elektronowej znajdziesz na stronie WWW jacmusic.com:
http://www.jacmusic.com/techcorner/ARTICLES/English/Portraits/VT25A/Index-VT25.htm

ale także i tutaj:
http://vinylsavor.blogspot.com/2012/02/tube-of-month-10y.html

Tuesday, February 5, 2019

Jaki jest czas życia lamp elektronowych? Studium przypadku. 8000-10000 godzin pracy.

Wpis ten jest kontynuacją wcześniejszych opisów upgrade'ów przedwzmacniacza Audio Note M1 i wzmacniacza mocy Audio Note P1 SE opisanych tutaj:
https://diytriode.blogspot.com/2016/04/audio-note-m1-phono-ca-1997-upgrade.html
https://diytriode.blogspot.com/2017/12/audio-note-m1-phono-upgrade-story-cz-2.html
https://diytriode.blogspot.com/2017/01/27012017-renowacja-audio-note-p1se-start.html

Dwa lata temu zmieniłem w tych urządzeniach lampy elektronowe. Część była zupełnie nowa, część tylko przetestowana.
Właściciel urządzeń lubi muzykę i w swojej niefrasobliwości często zostawia sprzęt po prostu włączony non-stop 24/7.
Licząc więc średnio ok. 12 godzin pracy na dobę, przez jakieś 700 dni mamy 8400 godzin pracy. Może jest to 7000 godzin a może 10000 godzin, w każdym razie wiemy w jakich granicach się poruszamy.

Wiedząc, że czeka lampy ciężka i długa praca, zdecydowałem się na idealnie dobrany kwartet nowych i najbardziej trwałych odpowiedników EL84 czyli radzieckich 6P14P-ER.
Kiedy były nowe miały parametry mierzone na bardzo precyzyjnym i skalibrowanym mierniku KALIBR L3-3 w zalecanym punkcie pracy 250V, 250V i auto bias na rezystorze 120ohm.

Więcej na temat 6P14P w moim wpisie:
https://diytriode.blogspot.com/2019/01/rosyjskie-lampy-6p14p-nie-sa-tym-samym.html

Wszystkie lampy elektronowe miały niemal identyczne parametry: 47.5mA i 12mA/V

Po tych 7000-10000 godzin pracy wyglądają tak:


Jak widać, pracowały cięzko!
Przypominam, że 6P14P-ER są najbardziej trwałą wersją tej 6P14P i szacowany czas pracy to 10000 godzin, podobnie jak EL84L.

Dobrze wygrzałem lampy w mierniku.
Uzyskałem wyniki:
lampa 1: 41mA/ 9.7mA/V
lampa 2: 41mA /9,8mA/V
lampa 3: 42mA /9,8mA/V
lampa 4: 38mA /9,0mA/V

Karta pomiarowa do miernika dla tej lampy podaje zakres dla dobrej lampy to minimum 40mA i 9.5mA/V.
Widać więc, że lampa jest sprawna, jeszcze podziała i rzeczywiście jest przewidziana na 10000 godzin. Widać także jak niezwykła jest powtarzalność produkcji tych lamp, że poza jedną z nich, wszystkie zużywały się w tym samym tempie!

Oczywiście, gdyby napięcia grzania były stabilizowane, gdyby anoda miała lampe prostowniczą lub elektroniczny soft start itd, lampa elektronowa wytrzymałaby o wiele dłużej...ale te ok. 10000 godzin i tak robi wrażenie.

Podobno każda pentoda 6p14p-ER zawiera w sobie prawie 8mg złota!

Sprawdziłem to:


Jak widać po rozebraniu lampy, pierwsza siatka jak i rama na której jest rozpięta jest pozłacana...
Ciężko było stłuc szklaną obudowę. Jest gruba i pancerna. Bez porównania do innych lamp tego typu.

Jak zwrócił mi uwagę jeden z polskich specjalistów od tej wersji lampy, mierzy się jej prąd i transkonduktancję przy 256V na anodzie i G2 a nie 250V jak dla innych wersji tej lampy. Wtedy oczywiście będzie płyną nieco większy prąd. Ja zachowam pomiar standardowy ze względu na powtarzalność danych.
Ciężko nawet ustawić takie napięcie bez podłączonego zewnętrznego woltomierza, bo ekran pomiarowy L3-3 jest wyskalowany do 150 co odpowiada napięciu 300V, czyli 250V to ustawienie na nim 125 a 256V to ustawienie 128. To niemal niemożliwe "na oko". Prawie na pewno trzeba wtedy zamienić potencjometry  na wieloobrotowe, bo inaczej ciężko ustawić takie dokładne napięcie. To już trochę sztuka dla sztuki:-)

Ciekawe wyniki uzyskałem dla małych podwójnych triod ECC82 i ECC83.

ECC82 RFT POPRAWIŁA swoje wyniki. Tłumaczę to tym, że te akurat lampy były nieużywane i po prosty wymagały procesu ich aktywacji po kilkudziesięciu latach nieużywania.

Oto przykład dla jednej lampy. Po tylu godzinach pracy nadal ma parametry jak dla nowej:
T1: 10.2mA/ 2.2mA/V
T2: 9mA/2.2mA/V

Gdzie nowa lampa katalogowo ma parametry:
-8.5V, 250V--> 10.5mA, 2.2mA/V

Sovtec ECC83/12AX7WA/7075.

Nie jestem pewny jak mierzyłem 2 lata temu transkonduktację, czy dla prądu zmierzonego, czy nominalnego więc podam tylko prądy:

2 lata temu zmierzyłem 0.88mA dla T1 i 0,86mA dla T2.
Teraz 0.92mA dla T1 i 0.94mA dla T2.
Jak widać jest jedynie poprawa a nie pogorszenie parametrów. Transkonduktancja dla obu triod jest na poziomie 1.4mA/V.

Inny Sovtec miał wcześniej prądy dla T1=1.0mA i T2=1.06mA.
Obecnie: 0.96mA=T1 i 0.88mA =T2.

Nowe ECC83 mają parametry:
-2V, 250V-->1.2mA, 1.6mA/V.
Dobre lampy są od 0.8mA i 1.1mA/V w górę.

Widać, że małe triody ECC82 i ECC83 w urządzeniach audio zużywają się bardzo powoli i 10000 godzin nawet dla współczesnych Sovtec nie jest problemem, nie wspominając o starych NOS RFT.
Zewnętrznie także nic po nich nie widać, że tyle pracowały.

Nie zmienia to faktu, że kilka lamp poszło do kosza na śmieci będąc na granicy dobra-zła, jak np drogie PHILIPS MINIWATT ECC83/12AX7 użyte jako lampy sterujące do EL84...a dwa lata temu wychodziły w pomiarach bardzo dobrze, ale były wcześniej używane w lampowym magnetofonie szpulowym Revox G36...więc pewnie miały już trochę godzin pracu za sobą.


Friday, January 18, 2019

Jak ocenić czy lampa elektronowa jest jeszcze dobra? Jak to zmierzyć?



Jak wspomniałem w poprzednim artykule, jeżeli już podawane są jakiekolwiek parametry lampy, to w Polsce jest to prąd lampy. Jest to bardzo uproszczone podejście jak starałem się to wykazać.

Na zachodzie, mierniki zazwyczaj podają transkonduktancję Gm. Jest to o tyle lepsze, że pokazuje realny stan lampy, szczególnie kiedy jest to robione dla nominalnego prądu lampy.

Są jeszcze różne metody pomiaru, czyli w auto bias jak w większości wzmacniaczy, czyli z rezystorem katodowym oraz w fixed bias, gdzie ustawia się ręcznie napięcie na siatce lampy i dla określonego napięcia anodowego czy dodatkowo napięcia na drugiej czy kolejnej siatce, podaje się prąd lampy.

Fixed bias - dzięki temu pomiarowi może precyzyjnie zmierzyć Gm lampy, bo możemy ustawić dokładnie idealny katalogowy prąd lampy. Możemy też zauważyć spadki prądu czy jego nadmiar. Możemy też zwykle ustawić inny punkt pomiarowy niż katalogowy, taki sam jak w naszym urządzeniu audio. Zwykle 65% nominalnego prądu czy transkonduktancji przyjmuje się jako wartość graniczną dla dobrej lampy. Jest pewien zakres niepewności pomiędzy lampa złą i dobrą. W pewnych układach będzie działało dobrze, w innych nie.
Konserwatywnie założyłbym, że 65% nominalnego prądu lampy może być jeszcze OK, ale 65% transkonduktacji dla prądu nominalnego już raczej być odrzucił.

Autobias - tutaj symulujemy realny układ elektroniczny z rezystorem katodowym. Nie da się idealnie zmierzyć Gm, bo nie możemy ustawić wzorcowego prądu lampy. "BAD" na karcie pomiarowej zwykle oznacza naprawdę zła lampę.
Ostatnią deską ratunku jest wtedy pomiar w mierniku FUNKE W19 czyli prawdziwy test emisji lampy. Istnieją też karty symulujace FUNKE W19 na mierniku L3-3. Ustawia się wtedy tylko napięcie anodowe, więc przypomina to pomiar lamp prostowniczych. Wtedy dostajemy wartość prądu z pewną graniczną wartością, poniżej której, lampa jest już po prostu martwa.



Kilka moich starych lamp ECC88 pokazało, że są jeszcze OK dzięki temu pomiarowi, a miałem już je wyrzucić!:-)

Pomiar znacznie wykraczający "na plus" poza wartość IDEALNĄ na karcie pomiarowej FUNKE W19 oznacza zwykle uszkodzona lampę np ze zdeformowaną siatką.

Test emisji na FUNKE W19  - strona JACMUSIC opisująca to bardzo dokładnie


Część kart do miernika L3-3 ma pomiary w auto bias i fixed bias, karty JACa to coraz częściej mierzą na obydwa sposoby oraz mam kartę FUNKE W19 do ECC88 i za chwilę do 5687. Jest czym się bawić....

Przykład z życia:

Oto doskonałe nowe lampy 6n23p z lat 60-tych zmierzone na dwa sposoby, metodą fixed bias 90V, -1.2V i 15mA oraz z rezystorem katodowym 80R w auto bias i jak widać obie metody mierzą w tym samym punkcie pracy bo z prawa Ohma U=R*I, 80*0.015=1.2


Lampa 1, Trioda 1 ma prąd w przypadku autobias 15.2mA (skorygowanie przez auto bias w dół, bliżej wartości nominalnej 15mA) na fixed bias 15.6mA.
Transkonduktancja odpowiednio 13.2mA/V w auto bias  i 13.4mA/V dla zmierzonego prądu 13.4mA/V i 13.3mA/V dla prądu nominalnego.

Widzimy więc, że układ korygujący auto bias daje transkonduktancję pomiędzy wartością dla prądu zmierzonego i prądu nominalnego.

Drugi przykład na potwierdzenie tego:
Lampa 2, Trioda 2, czyli mamy dla auto bias prąd 13.6mA czyli nieco skorygowany (podniesiony w kierunku nominalnej wartości 15mA) w stosunku do fixed bias, gdzie mamy 12.8mA. 
Odpowiednio transkonduktancja dla autobias 11,4mA/V i dla prądu zmierzonego w fixed bias 11.2mA/V  i nominalnego prądu - 11.8mA/V.

Kiedy robię pomiary, zapisuję wartość transkonduktancji przy pomiarze fixed bias zarówno dla prądu zmierzonego jak i dla prądu skorygowanego do wartości nominalnej. Daje to pełniejszy obraz sytuacji jak lampa zachowuje się w rzeczywistym układzie.



Thursday, January 17, 2019

Dlaczego nie powinno sie kupować testowanych lamp z za dużym prądem mA typu 120% normy?


Coraz więcej lamp jest sprzedawanych z podanymi parametrami, zwykle w Polsce jest to tylko prąd lampy. W USA najczęściej podaje się Gm, czyli transkonduktancję lampy, czyli nachylenie krzywej charakterystycznej w katalogowym punkcie pracy czyli stosunek prądu lampy do napięcia na anodzie przy konkretnym napięciu na siatce lampy. Określa się ją zwykle w mA/V.

Poniżej przykład krzywych dla lampy ECC88/6DJ8

Każda lampa ma swój punkt charakterystyczny pracy.
Dla ECC88 jest to zazwyczaj 90V (lub 100V) na anodzie, -1.3V (czasem -1.2 lub 0V) na siatce lampy i 15mA prądu. Przyjmijmy, że jest to 90V, -1.3V, 15mA i transkonduktancja Gm=12.5mA/V. Takie parametry powinna mieć nowa zdrowa lampa.
Wiadomo, że osiągnięcie takich parametrów powtarzalnych jest prawie niemożliwe ze względu na tolerancje materiałowe i doskonałość wykonania.

W Polsce prawie nikt nie mierzy transkonduktancji, jedynie prąd płynący przez lampe elektronową.
Podaje się więc, ze np moja idealna lampa wystawiona na serwisie aukcyjnym ma 17mA dla jednej triody i 18mA dla drugiej , więc jest to odpowiednio 113% i 120% nowej lampy! Doskonale, kupuję!
Nikt nie podaje jaka jest dla tych prądów transkonduktancja.
Patrząc na krzywą łatwo zauważyć, że ze wzrostem prądu, rośnie też transkonduktancja, czyli krzywa jest coraz bardziej pionowa.
Jeżeli teraz w mierniku ustawimy napięcie na siatce -1.3V i 90V na anodzie i otrzymamy 17mA prądu i dla takiego prądu zmierzymy transkonduktację i będzie ona 12.5mA/V, czyli wzorcowa, co się stanie jak zmienimy napięcie na siatce tak, aby otrzymać wzorcowy prąd 15mA? Gwarantują, że transkonduktacja spadnie poniżej 12.5mA/V.
Dlaczego mam tak robić? Bo w realnym układzie najczęściej stosowany mamy autobias, czyli rezystor w katodzie lampy. Kiedy lampa generuje więcej płynącego prądu, na rezystorze odkłada się większe napięcie siatkowe lampy. Większe napięcie blokuje przepływ prądu i go zmniejsza. Ta automatyczna regulacja, obniży prąd lampy i co za tym idzie obniży transkonduktację. Nie będzie już ona 12.5mA/V ale może 11mA/V.

Jeżeli mamy układ fixed bias we wzmacniaczu to regulujemy ręcznie napięcie na siatce tak, aby uzyskać konkretny prąd płynący przez lampę, więc w przypadku lampy z tendencją do dawania większego prądu, zablokujemy prąd mocniej, zwiększając napięcie na siatce lampy. Efekt będzie ten sam - zmniejszy się wraz z prądem płynacym przez lampę, także transkonduktacja mA/V.

Dlatego niezwykle ważne jest, aby w pomiarach lamp, mierzyć transkonduktację dla NOMINALNEGO KATALOGOWEGO prądu lampy przez regulację napięcia na siatce.

Nikt praktycznie tego nie robi i nie rozumie tego, stąd pogoń za jak najwyższymi prądami lampy, wykraczającymi poza dane katalogowe.

Mierzenie transkonduktacji lampy w punkcie katalogowego prądu lampy symuluje realne zachowanie lampy w układzie elektrycznym urządzenia.

Jak to wygląda przy lampie używanej?

Ustawiamy dla ECC88 90V na anodzie, -1.3V na siatce i mierzymy prąd. Otrzymujemy 12mA, czyli 80% wartości nominalnej. W tym punkcie transkonduktacja wyniesie powiedzmy 10mA/V.

Realny układ z auto bias będzie dążył do skompensowania utraty prądu i zwiększy nam prąd lampy przez zmniejszenie napięcia na siatce. To samo musimy zrobić w układzie pomiarowym, czyli tak zmniejszyć napięcie na siatce, np do -1V a nie -1.3V, aby prąd lampy zwiększył się do katalogowych 15mA. Prawdopodobnie dla 15mA transkonduktancja wyniesie ok. 11mA/V. Nadal jest to wartość akceptowalna. Powinniśmy więc podać prawidłowe zmierzone parametry lampy jako 12mA prądu  i 11mA/V transkonduktancję a nie jak to się robi zazwyczaj: 12mA i 10mA/V!!!!

Bardziej przejmuję się za niską transkonduktancją niż za niskim prądem lampy elektronowej. Prąd lampy się zwykle sam reguluje do pewnego stopnia a jak spada znacznie transkonduktancja dla nominalnego prądu, to już oznacza poważną utratę emisji lampy. Oczywiście prąd lampy nie powinien spaść poniżej 65% wartości katalogowej. Tak się zwykle przyjmuje.

Mam nadzieję, że zachęciłem czytelników do szukania lamp o parametrach zbliżonych do katalogowych a nie wykraczających poza nie:-)

Uznanie należy sie tutaj JACowi van de Walle za wytrwałe szerzenie wiedzy na ten temat i zgłębianie tajników miernika L3-3. 
www.jacmusic.com

Tuesday, January 15, 2019

Rosyjskie lampy 6p14p nie są tym samym co zachodnie EL84! Dowód.

Lampa elektronowa EL84 jest bardzo popularna wsród gitarzystów elektrycznych, ale także lubiana przez audiofili i melomanów za doskonałe brzmienie, umiarkowaną cenę, moc i ładny przester.

Najsłynniejsze Telefunkeny EL84 osiągają astronomiczne ceny. Jest sporo lamp nadal produkowanych przez JJ, Sovtec czy Chińczyków.

Jest też wiele zamienników radzieckich 6p14p w wielu wariantach jak EV, EB, K, EP/ER itd. i są one doskonałej jakości, czego nie można powiedzieć o polskich "TELAM" i "POLAM", które może brzmią dobrze, ale ich twałość i powtarzalnośc parameterów jest skandaliczna.

Mi szczególnie podobają się 6p14p ER/EP, bo to odpowiednik EL84L o trwałości do 10000 godzin i podobno mają w sobie 8mg czystego złota!


Najpopularniejsze w Polsce mierniki lamp P508, opisywane przeze mnie na tym blogu, mierzą lampy w trybie fixed bias i dla EL84 mamy: 250V na anodzie, 250V na G2 i -7.3V na G1. 100% nowa lampa to 48mA prądu.
Są to katalogowe parametery dla wszystkich lamp EL84.

Nie spotkałem się nigdzie w internecie z rzeczowym porównaniem 6p14p do EL84 poza wrażeniami z brzmienia. Jest powszechny konsensus, że 6p14p jest idealnym zamiennikiem EL84....a tak nie jest!

Pomijając fakt, ze 6p14p może rozpraszac na anodzie 14W a nie 12W jak EL84, parametry 6p14p się różnią i chodzi przede wszystkim o punkt pracy lampy!

W karcie katalogowej 6p14p podaje się, że pomiar następuje w trybie autobias z rezystorem katodowym 120ohm. Nowsze rosyjskie Sovtec EL84 juz podają Rk=135ohm.



Co z tego wynika?

6p14P: Anoda-250V, G2-250V, Rk=120ohm i prąd lampy-48mA.

Policzmy z prawa ohma jakie jest napięcie na siatce mierzonej lampy 6p14p w takim układzie:
U=R*I=120*0.048=5.7V

Pamiętamy, że jedyne co różni pomiar EL84 i 6p14p jest -7.3V na siatce. Mamy więc dla takiego samego prądu nominalnego -7.3V dla EL84 i -5.76V dla 6p14p.

Przykład z życia:

Prawie idealna 6p14p która mierzę na tym samym mierniku L3-3 na karcie do 6p14p i Rk=120ohm i pokazuje 47mA i 12mA/V transkonduktancji.

Wkładamy teraz kartę do EL84 przy -7.3V.
Ta sama lampa pokazuje 38mA i 10.8mA/V dla tego prądu. Prawidłowy pomiar transkonduktancji robi się dla nominalnego prądu, w tym przypadku 48mA, więc powinienem teraz zmienić napięcie na siatce aby uzyskać prawidłowy pomiar transkonduktacji dla 48mA...nie ma to jednak teraz znaczenia dla naszych rozważań.

Widzimy, że prąd zmierzony na karcie EL84 (38mA) jest znacznie mniejszy niż w czasie pomiaru na karcie do 6p14p (47mA) co jest oczywiste, bo napięcie na siatce G1 lampy blokujące prąd jest dużo niższe niż 7.3V.

Dostałem kiedyś wzorcowy komplet 4 lamp 6p14p EP/ER, które miały nieco powyżej 49mA prądu na ustawieniach przy Rk=120ohm.
Sprzedawca, doskonale znający się na miernikach lamp powiedział mi, że na P508 dobrze skalibrowanym, powiniem uzyskać ok 40mA...i tyle było....

Wnioski:

Wiekszość sprzedająca i kupująca lampy 6p14p nie ma pojęcia o tych różnicach i często klienci szukają lamp 6p14p, które są zmierzone na ustawieniach dla EL84, mających prąd 48mA.
To błąd.
Idealne lampy 6p14p powinny mieć ok 38-39mA mierzone na ustawieniach dla EL84 i dla takiego prądu transkonduktancję ok 11.5mA/V.

Za duży prąd EL84 czy 6p14p jest podobnie zły jak za mały prąd.
Prąd i często idąca za tym transkonduktancja, powinny być najbliższe nominalnym wartościom. Nowe lampy z za dużym prądem, są po prostu wadliwe.

Pytaj swojego sprzedawcę jak mierzy 6p14p...


Czy 6p14p będą działaly prawidłowo w układzie pod EL84? TAK. Różnice nie są wielkie, ale znaczące przy kupowaniu lamp i podawanych ich parameterach.
Zazwyczaj 6p14p będą działały na nieco niższych prądach, stąd mniej energii cieplnej będzie się wydzielało we wzmacniaczu...






Monday, February 5, 2018

5.02.2018 AVVT AV20B SL vs EML 20B - ile wart jest protoplasta EML20B?

Zawsze korciło mnie, żeby spróbować lampy AVVT AV20B.
http://www.elektronenroehren.de/avvt/datashts/av20b.htm

Miałem długo podobne lampy do AV20B o niższym wzmocnieniu AV8B. Były niezwykle trwałe. Wytrzymały w skonstruowanym przeze mnie wzmacniaczu Push-Pull dobre 10 lat, zanim z powodu ich zużycia i niedostępności nowych wzmacniacz został przebudowany na lampę elektronową 300B, których jest pod dostatkiem.
http://diytriode.blogspot.de/2014/02/historyczny-trzeci-wzmacniacz-lampa.html

Zarówno AV20B/EML20B jak i AV8 mogą pracować jako lampy sterujące/ drivery jak i wyjściowe.
AV8 ma niższe wzmocnienie (8x) i niższą rezystancję wewnętrzną, więc lepiej nadaje się niż AV20B/EML20B jako końcowa lampa mocy.

Emission Labs (EML) powstała na gruzach AVVT i kontynuuje linię nowatorskich lamp bezpośrednio żarzonych DHT.

Czy są lepsze niż stare AVVT?

Historia AVVT:
http://www.jacmusic.com/html/diversen/history-of-AVVT/history-of-2A3.html

Lista lamp elektronowych AVVT po kodach produkcji, także tych wadliwych:
http://www.elektronenroehren.de/Seriennummern-AVVT-website.pdf

AVVT osiąga wysokie ceny, są trudno dostępne i był okres, kiedy wiele z nich było wadliwe, choćby cała seria robiona dla Audio Note AV32B SL. Po kilkuset godzinach pracy pękał grzejnik/ katoda.

Udało mi się kupić nową parę AV20B SL.


Konstrukcja jest zupełnie inna niż EML20B.
http://www.emissionlabs.com/datasheets/EML20B.htm

Niklowa anoda jest jasna, więc ma dużo niższe maksymalne rozpraszanie ciepła (16W) niż EML20B (25W).



To co jest podobne to okrągłe mocowanie mica.


Z wyglądu, to zupełnie inne lampy, choć elektrycznie zbliżone do siebie.
Nawet EML ma problemy z zachowaniem powtarzalności produkcji i jak sam JAC (dystrybutor EML a wcześniej AVVT) wspomniał w korespondencji ze mną, fabryka EML chce robić jak największe lampy elektronowe a klienci jak najmniejsze, żeby się mieściły w obudowach, stąd kolejne serie lamp EML20B nieco różnią się wielkością, przy zachowaniu identycznej budowy wewnętrznej.

Ostatnia trioda z prawej to wersja V4 z centralnym wyprowadzeniem katody i podstawką oktalową.

AVVT ma aż 8 punktów podparcia wewnętrznej struktury o zewnętrzną bańkę szklaną:



Sa to 4 punkty podparcia z góry lampy i 4 z dołu lampy poza centralnym cokołem.
Emission Labs ma tylko dwa punkty podparcia z góry i centralny cokół.

Zapytany o to JAC wspomniał, że taka solidna konstrukcja AVVT miała je chronić w czasie transportu, jednak jak wiadomo przypadłością AVVT są drobne kawałki szkła, które często są w środku lampy. Nie wpływa to na jej pracę, lecz świadczy o delikatności.

EML nie ma tego problemu mimo pozornie delikatniejszej struktury wewnętrznej.

Muszę tutaj jednak wspomnieć o ogromnym mikrofonowaniu jakie przytrafiło się jednej parze EML20B, która mimo wieloletniej pracy ciągle nie chce utracić emisji, jednak mikrofonowanie może świadczyć o utracie sztywności konstrukcji, która pochłania drgania z zewnątrz i wzmacnia je w procesie mikrofonowania.
AVVT na razie nie ma tego problemu.

Jakie różnice elektryczne?

JAC wspomniał, że lampy o bardzo dużym jak na DHT wzmocnieniu 20x mają wyższe tolerancje w punkcie pracy, czyli jaki prąd płynie przez lampę przy danym napięciu anodowym i ujemnym napięciu na siatce lampy. Żeby podać typowe parametry danego modelu lampy, trzeba mieć ich bardzo wiele i wyciągnąć jakąś średnią z pomiarów.
To rozsądne podejście, jednak praktycznie wszystkie pary EML20B miały niemal IDENTYCZNE parametry, czyli przy ok 420V, -14V, 22mA. Osiągane wzmocnienie to ok 20x.

Okazuje się, że AV20B ma zupełnie inne napięcia na siatce przy takich samych innych parametrach i jest to ponad 10V różnicy!

Mamy dla AVVT: 420V, -24V, 35mA....
Bez zmiany rezystora katodowego i po zmianie lampy na AVVT miałem aż 35mA prądu i prawie nasyciłem dławik anodowy ale, że na nim mam tylko maksymalnie 10V RMS sygnału AC, dławik nadal pracował prawidłowo mimo, że nominalnie był na maksymalnie 20mA...ale przy aż 390V AC RMS.

Po zmianie rezystora katodowego z 680R przy EML20B i 22mA na rezystor katodowy 1k przy AV20B uzyskałem 26mA, -26V na siatce więc prąd w granicach przyzwoitości i dużym zapasie voltage swing AC na dławiku Lundahla LL1667.

To bardzo duża różnica w parametrach i kiedy obserwowałem różne dane w internecie, inne AV20B mają bardzo zbliżone parametry do mojej pary, nie ma więc mowy o wymianie lampy EML20B na AV20B bez modyfikacji układu wzmacniacza! To nie są identyczne lampy!
Dodatkowo, AVVT AV20B ma nieco NIŻSZE wzmocnienie, ok 17x vs. 20x EML20B.

Różnice w brzmieniu

Niestety proces wygrzewania musi trochę potrwać. Inne parametry pracy tych triod nie ułatwiają zadania, gdyż musiałem zmienić rezystor katodowy (na szczęście ten sam rodzaj RIKEN) a także kondensator katodowy, gdyż jeden miał 470uF/25V a dla AVVT mam 100uF/100V. Oba kondensatory to Audio Note KAISEI BI-POLAR. Nie mogłem użyć poprzedniego kondensatora 470uF/25V, gdyż napięcie w katodzie przekroczyło 25V.

Kiedy wszystko się porządnie wygrzeję napiszę coś o brzmieniu, choć, co może jest zaskoczeniem, nie słyszę jakiś wielkich różnic pomiędzy tymi triodami.
Napisze o tym za kilka tygodni, kiedy nabiorę pewności co do obserwacji i wrócę do EML20B.
C.D.N.

Podsumowanie

EML, mimo nieco delikatniejszej konstrukcji wizualnie, mniej punktów podparcia wewnętrznej konstrukcji, sprawiają jednak wrażenie lepiej dopracowanych triod. Jeżeli o nie dbasz, masz idealne napięcie grzania, opóźnione wysokie napięcie anodowe i nie za duży prąd, są bardzo trwałymi triodami DHT. Nie ma w nich odłamków szkła jak w AVVT. Są bez problemu dostępne, także w wersji MESH i niższej mocy admisyjnej.
Już przy pierwszym odsłuchu nie mam wrażenia, że gra gorzej lub lepiej niż AVVT, ale to jeszcze potwierdzę.
Zagrożeniem dla tych lamp są lampy NOS VT25/VT62, 10Y, 801A o wzmocnieniu 8x. Kosztują zwykle ok. 100USD/szt, czyli są ponad 2x tańsze niż EML czy AVVT. Wspomniane triody wymagają też jeszcze lepszego grzania DC niż EML i AVVT, pewnie z powodu katody z torowanego wolframu i wyższego napięcia grzania 7.5V vs 5V.
AVVT i EML są tutaj bardziej tolerancyjne na przydźwięk i mają nieco łagodniejszy dźwięk i niższą rezystancję wewnętrzną Rp.

Thursday, January 11, 2018

15.01.2018 - Przebudowa wzmacniacza GM70, KONIEC!

Przyszedł czas na drobne zmiany fizyczne we wzmacniaczu na lampie GM70.

Lampy drivera EML20B i 10y/VT25 były zbyt ściśnięte i przy pewnym mikrofonowaniu oddziaływały na siebie.

Przejście na dławiki anodowe Lundahla LL1667 nie wymuszało już mocowania ich na powierzchni wzmacniacza i można je schować pod spód, zwalniając miejsce na lampę drivera, czyli możliwe jest usunięcie obudowy na dławiki Lundahla:


Zacząłem poszukiwania sposobu jak przykryć wiele dziur powstałych w obudowie w miejscu dławika i osadzenia tam podstawki lampy.

Spędziłem sporo czasu w markecie budowlanym, chodząc pomiędzy półkami i szukając inspiracji i w końcu ją znalazłem!

KRATKI KOMINKOWE do wentylacji!
Maja ogrom zalet, bo dają świetną wentylację wnętrza wzmacniacza, dobra izolację od podłoża (mocowanie na silikonie) i sama kratka przenosi mniej drgań i jest bardzo sztywna. Do tego są dość tanie (ok. 25zł/szt).

Żadna niestety nie pasowała kolorem i wymiarami, ale już wiedziałem czego szukać i z pomocą przyszedł internet:


Miałem teraz dylemat, czy szlifierką kątową obciąć kołnierz wchodzący do obudowy wzmacniacza i po prostu przykryć różne otwory będące w tym miejscu, czy raczej wyciąć stosowny prostokątny otwór w obudowie gotowego i delikatnego wzmacniacza.

Po dłuższym namyśle zdecydowałem się kupić dobrą wyrzynarkę i odpowiednie brzeszczoty do metalu i wyciąć otwór we wzmacniaczu. Poszło bez problemów:


Następnym etapem było wycięcie otworu w siatce pod podstawkę lampy i do tego posłużył sprawdzony przyrząd do wycinania otworów pod kran do blaszanego zlewu, 35mm średnicy:


Kratka została zamocowana w przygotowanym prostokątnym otworze.

Dwa podłużne płaty blachy stalowej zostały odchylone na boki i przytrzymują kratkę w osi lampy a w osi powierzchni wzmacniacza działa przezroczysty silikon nałożony pod kratką na uprzednio odtłuszczonej acetonem powierzchni kratki i wzmacniacza:


Wycięty fragment 3mm blachy miedzianej pokazuje historię tego miejsca:


Na początku był to mały transformator międzystopniowy INTERSTAGE Tribute na rdzeniu amorficznym 1:1. 
Potem dławik anodowy 85H Tribute na rdzeniu ze stali krzemowej 0.05mm. 
Po nim transformator interstage Tribute 1:1 na rdzeniu FINEMET, 
aby w końcu ustąpić miejsca obudowie na dławiki LL1667 Lundahla.

12.01.2018

No i kolejny wieczór za mną.
Trzeba było sporo przearanżować w środku wzmacniacza.
Przy okazji przeniosłem podstawkę lampy EML20B ma wierzch, gdyż przez nieco za mały otwór w obudowie nie przechodziła podstawka lampy i cokół opierał się o obudowę wzmacniacza przenosząc za dużo drgań z obudowy na lampę.

Jak widać w środku niezłe spaghetti, ale wolę to niż piękne prowadzenie za długich kabli.
Dławiki zmieściły się w środku.


Całość wygląda tak:


Prawie idealne rozmieszczenie lamp:


Pozostało jeszcze podłączenie miernika prądu lampy...

15.01.2018

Zrobiłem drugi monoblock. Kilka dni roboty, ale jestem zadowolony!



Ciężko uwierzyć, że to już...ok 14 lat z tym wzmacniaczem!!!!!

Tak to wyglądało...w 2004 roku



a potem była nawet bardzo podobna koncepcyjnie wersja "ALL DHT" AV8-AV8-GM70